Foto: Facebook
Spelologija u BiH se suočava s ozbiljnim izazovima, nedostatkom istraživanja i gotovo potpunim izostankom institucionalne brige, upozorili su stručnjaci i istraživači na javnom predavanju “Pećine od kulture do nauke” održanom u Sarajevu.
U Bosni i Hercegovini registrovano je oko 6.000 speleoloških objekata, a oko 60% tla se nalazi na području krša. Tokom jednog istraživanja, pet već poznatih pećina, pronađeno je još 15 novih, što sugerira da u BiH postoji i više od 40.000 speleoloških objekata. Ovim tempom naučnog istraživanja, ni za milion godina ne bi se mogao istražiti sav taj potencijal, smatraju stručnjaci.
„Pećine su oduvijek bile više od geomorfološkog oblika. One su prve kuće čovječanstva, skrovišta za avanturiste i laboratorije za naučna istraživanja. U pećinama su otkrivena prva djela umjetnika. Služile su kao svetilišta, ali su pećine i naučna zagonetka“- rekao je Hazim Hrvatović, dopisni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine tokom javnog predavanja “Pećine od kulture do nauke”.
Speleološki objekti predstavljaju ogroman naučni resurs, mišljenja je struka.
“Za razumijevanje naše prošlosti, pećine su pune sedimentata, ostataka, nedirnutih tragova koje vrijeme nije moglo poremetiti. To su tragovi koji u kontinuitetu bilježe sve što se dešavalo, možemo vidjeti kada su pećine bile naseljene, ko ih je naseljavao i kako se klima mijenjala. Istraživanja na Dinarskom kršu su temelj moderne speleologije”-objasnio je Jasminko Mulaomerović, jedan od vodećih stručnjaka iz oblasti speleologije sa pedeset godina istraživačkog iskustva.
Po njegovim riječima, pećine se u BiH uglavnom formiraju u krečnjacima, iako ne isključivo. Primjer Ledenice na Treskavici, koju je istraživao Jovan Cvijić, kao i nekadašnje ledenjače na Romaniji, pokazuje da su ove pećine obilovale ledom-dok ga danas više nema.
“Na Bijambarama je tokom ljeta nekada bilo leda, a sada nema ni snijega, što jasno ukazuje na klimatske promjene. Danas led nalazimo tek na visinama iznad 1.700 metara, a žutokljuna galica, ptica koja se tu zadržavala, uskoro više neće biti prisutna na ovim područjima”- upozorio je Mulaomerović.
Pećinski sistemi su indikatori klimatskih promjena jer se može rekonstruisati klima kakva je bila u zadnjih 3,5 miliona godina.
“Sedimenti u pećinama prate taj kontinuitet, vidimo šta je dolazilo, šta odlazilo, šta su rijeke donosile, a šta ispirale. To su tragovi koji nam govore o klimi kakva je bila, pa na osnovu toga možemo praviti modele šta će biti. Nažalost, ljudi se prema pećinama ponašaju ružno, pećine i jame postale su odlagališta otpada, iako možda samo deset kilometara dalje od tog mjesta komšije piju tu vodu”-upozorio je ovaj naučnik.
Spelologija u BiH se suočava s ozbiljnim izazovima, nedostatkom istraživanja i gotovo potpunim izostankom institucionalne brige.
„Fokus mog predavanja je upravo na jadu i čemeru speleologije u BiH. U našem registru je evidentirano oko 5.000 speleoloških objekata, ali procjene govore da ih ima između 40.000 i 50.000. To je bogatstvo koje bi trebalo milion godina da se istraži, a ipak, nikog živog to ne zanima. Ne bavi se niko, osim rijetkih entuzijasta. Dolaze istraživači iz Slovačke, Slovenije, Hrvatske, Italije, a kod nas je vrlo malo interesa, jedva nađete studente da pođu na teren”-zaključio je Mulaomerović.
(Balans/ANU)